Metro 3 biedt amper voordelen en al helemaal niet in een ingekorte versie, terwijl een beperkte uitbreiding van het premetronetwerk een goedkoper en minder risicovol alternatief kan bieden. Dat con…

Studie pleit voor uitbreiding premetro: ‘Noord-Brussel en Ukkel verliezen bij metro 3’

Metro 3 biedt amper voordelen en al helemaal niet in een ingekorte versie, terwijl een beperkte uitbreiding van het premetronetwerk een goedkoper en minder risicovol alternatief kan bieden. Dat concludeert geograaf Maël Dupriez (IGEAT, VUB) in de nieuwste editie van Brussels Studies. “Dit project zou binnen één legislatuur een tastbaar collectief voordeel kunnen opleveren, terwijl niemand nog weet of en wanneer Metro 3 operationeel zou kunnen zijn.”

Terwijl de tweede fase van metro 3 tussen het Noordstation en Bordet vandaag besproken wordt in de bijzondere metro 3-commissie van het Brussels Parlement, heeft Brussels Studies vandaag een nieuwe analyse gepubliceerd over die metroplannen. De studie van geograaf Maël Dupriez is gebaseerd op de modellering van duizenden verplaatsingen met het openbaar vervoer. Aan de hand van open data heeft hij naar meer dan 18.000 mogelijke verplaatsingen gekeken tussen 724 wijken en 25 bestemmingen in het hele gewest.

Dupriez vergelijkt de reistijden van die gesimuleerde verplaatsingen volgens drie scenario’s: de volledige bouw van metro tussen Albert en Bordet, de eerste fase of ingekorte versie van metro 3 tussen Albert en het Noordstation en een opwaardering van het premetronetwerk onder de noemer Premetro+. Die drie scenario’s vergelijkt de geograaf met het huidige openbaar vervoernetwerk (ervan uitgaande dat het hele huidige net geen werken of omleidingen heeft).

Premetro+ is een scenario dat in het verleden al is voorgesteld door Avanti !, een collectief van verschillende burgerbewegingen die gekant zijn tegen het metro 3-project. Het houdt in dat tram 7 wordt uitgebreid van Churchill naar het Noordstation, dat tramlijnen 4 en 10 worden samengevoegd tot één tramlijn tussen het Militair Hospitaal, en tram 55 van Rogier tot Albert zou rijden. Die opwaardering van de premetro zou een capaciteitswinst van ongeveer 25 procent betekenen in de tunnel tussen Noord en Albert.

| Hoe het OV-net verandert naargelang de scenario's

Metro 3, ingekort of niet, zou de capaciteit op datzelfde tracé bijna verdrievoudigen, al is dat volgens Dupriez helemaal niet nodig. “Demografische vooruitzichten gingen in het verleden uit van een heel hoge bevolkingstoename, maar die vooruitzichten zijn bijgesteld. Daardoor kan je je afvragen of de zeer hoge capaciteit van metro 3 nog nodig is”, stelt de geograaf. “Op korte en middellange termijn is de capaciteitstoename volgens het scenario van Premetro+ meer dan voldoende.”

Dat scenario, waarbij een aantal tramlijnen worden uitgebreid, vraagt ook minder investeringen dan metro 3. “Als we beide fasen samen nemen, is de geschatte kostprijs van het Metro 3-project gestegen van 0,82 miljard in 2012 tot 4,76 miljard eind 2024”, stelt Dupriez. Voor Premetro+ zouden twee tramlijnen bovengronds moeten, waarvoor de aanleg van twee keer 750 meter tramsporen nodig is. De MIVB zou dan ook een nieuwe tramstelplaats moeten bouwen of een bestaande uitbreiden.

De bouw van metrostation Toots Thielemans, waar de Brusselse regering mee wil doorzetten, zou dan weer niet meer nodig zijn. Dat betekent onder meer dat het Zuidpaleis hiervoor niet ontmanteld zou moeten worden.

Tijdswinst tenietgedaan door overstappen

In zijn analyse vergelijkt Dupriez de reistijden en winsten of verliezen die geboekt kunnen worden naargelang de scenario’s. Globaal genomen, voor trajecten naar alle 25 bestemmingen die zijn opgenomen in de studie, leidt het volledige metro 3-project tot een tijdswinst van 0,4 procent volgens de geplande reistijd. Daarbij wordt enkel gekeken naar de theoretische reistijd, maar Dupriez berekende ook de ervaren reistijd, waarbij ook rekening wordt gehouden met overstappen en wachttijden. De winst voor het volledige metro 3-scenario bedraagt dan nog maar 0,1 procent.

| Deze kaart toont hoe de reistijden naar het Zuidstation worden beïnvloed volgens de verschillende scenario's.

| Deze kaart toont hoe de reistijden naar de Defrécampus in Ukkel worden beïnvloed volgens de verschillende scenario's

| Deze kaart toont hoe de reistijden naar het Nelson Mandelastadion in Neder-Over-Heembeek worden beïnvloed volgens de verschillende scenario's.

“De tijdswinst die met metro 3 wordt geboekt, wordt bijna helemaal tenietgedaan, omdat reizigers voor de meeste trajecten meer zullen moeten overstappen”, stelt Dupriez. Met de ingekorte versie van metro 3 zouden reizigers nog meer moeten overstappen. Volgens Dupriez’s berekeningen zouden de reistijden gemiddeld met 3,2 procent stijgen. “Met alleen de eerste fase van metro 3 zou de toestand van het openbaar vervoer duidelijk achteruitgaan, maar de CEO van de MIVB heeft zelf al gezegd dat alleen die eerste fase geen enkel nut heeft. Een halve metrolijn is heel irrationeel en zou nog altijd veel geld kosten.”

Volgens Dupriez hebben alleen de mensen die langs de as van het nieuwe metrotracé liggen baat bij de nieuwe metrolijn. Voor veel andere Brusselaars zou het een achteruitgang betekenen. “Bij beide Metro 3- scenario’s zijn Neder-Over-Heembeek en Ukkel steevast de verliezers, en ook andere wijken moeten mogelijk aan bereikbaarheid inboeten. Het maakt de reistijden vanuit Haren, Evere en Schaarbeek zeker wel korter, maar maakt tegelijk de reistijden langer in de richting van Laken en Neder-Over-Heembeek, evenals in het zuiden. Het zorgt voor een meer uitgesproken tweedeling in het noorden van Brussel en zal de ongelijkheden versterken.”

'Irrationeel'

Dat terwijl de opwaardering van de premetro, het goedkoopste scenario dat Dupriez berekend heeft, voor een tijdswinst van gemiddeld 2,3 procent zou zorgen, terwijl minder wijken hun bereikbaarheid achteruit zouden zien gaan. “Het Premetro+-scenario voorziet in meer verbindingen binnen het net, waardoor de reistijden korter en het gemiddelde aantal overstappen kleiner worden. Dit komt ten goede aan heel wat wijken in de stad waaronder in Schaarbeek en in Evere, net als bij de metro 3- scenario’s, zonder dat de bereikbaarheid elders in het Gewest noemenswaardig verslechtert.”

Volgens Dupriez is het hele metro 3-project “irrationeel”. De huidige Brusselse regering besliste ook om fase 2, tussen het Noordstation en Bordet in Evere, in de koelkast te steken. De tunnelwerken onder het Zuidpaleis wil de regering wel verderzetten, al zullen er niet meteen metro’s doorrijden, maar enkel trams. “Ook als er binnen enkele jaren beslist wordt om het metroproject toch nog uit te voeren, blijft het een irrationeel project”, aldus Dupriez. “Die investeren kan je gewoon niet rechtvaardigen.”

De geograaf hoopt dat de Brusselse regering het Premetro+-scenario toch nog wil laten onderzoeken. “Het is het scenario met de meeste winnaars en de minste verliezers. Dit project zou binnen één legislatuur een tastbaar collectief voordeel kunnen opleveren, terwijl niemand nog weet of en wanneer Metro 3 operationeel zou kunnen zijn . De alternatieven hebben nooit voldoende interesse gewekt bij de MIVB en het Gewest. Eens de bal van metro 3 aan het rollen ging, was het moeilijk om die nog tegen te houden. Maar de alternatieven verdienen een onafhankelijk onderzoek.”

Metro 3