| Het sociale verhuurkantoor AISSJ beheerde tot eind 2025 meer dan 200 woningen in Sint-Joost-ten-Node.
Sociaalverhuurkantoor bevoordeelde eigen familie en vrienden in Sint-Joost
| Het sociale verhuurkantoor AISSJ beheerde tot eind 2025 meer dan 200 woningen in Sint-Joost-ten-Node.
Meer dan twintig jaar lang werd een sociaalverhuurkantoor in Sint-Joost-ten-Node geplaagd door fraude. Medewerkers gaven zichzelf en hun dichte kring een sociale woning, en sjoemelden met de boekhouding. Dat blijkt uit de audit van het inmiddels opgedoekte kantoor.
Een medewerkster die haar eigen zus, oom, twee tantes en oma aan een sociale woning hielp, zelfs toen die oma al op sterven lag in het ziekenhuis. Het is volgens een recente audit in Sint-Joost-ten-Node werkelijk gebeurd in het plaatselijke sociale verhuurkantoor AISSJ, dat eind vorig jaar failliet werd verklaard en stopgezet. De zieke oma kon haar inschrijvingsdossier onmogelijk zelf hebben opgestart, want ze lag in het ziekenhuis, en bovendien overleed zij twee dagen na de start van de huur. Toch werd diezelfde huurovereenkomst pas vijf maanden later stopgezet, nadat de betrokken medewerkster was ontslagen.
Het is maar één verhaal uit het sociaalverhuurkantoor (SVK) van Sint-Joost-ten-Node, dat in 2000 werd opgericht en tot eind vorig jaar 230 private huurwoningen in de gemeente beheerde. Inwoners met een laag inkomen kunnen in zo’n woning terecht tegen een sociale huurprijs, terwijl het verhuurkantoor hun particuliere eigenaars een hogere huur uitbetaalt via gewestelijke subsidies en hen ook steun verleent bij onderhoud of renovatie. SVK’s waren een beleidsprioriteit van vorig staatssecretaris voor Huisvesting Nawal Ben Hamou (PS): in heel Brussel zijn nu 8.109 woningen op die manier verhuurd, bij in totaal nog 22 kantoren.
“Ik moest blindvaren. Ik werkte niet bij dat kantoor en mijn administratie verzweeg dingen voor mij” Christian Boïketé Ex-voorzitter raad van bestuur
Eind vorig jaar werd duidelijk dat het helemaal misliep bij AISSJ. Het Tennoodse kantoor sukkelde met ruim een half miljoen euro aan schulden, onder meer door onbetaalde huurgelden en door een grote rechtszaak vanwege één verhuurder. Nu blijkt dat precies die huurgelden vaak niet betaald werden door eigen medewerkers, die zichzelf aan zo’n woning hielpen, en dat er zelfs geld is gestolen van kwetsbare huurders. Dat staat in een auditverslag van audit.brussels, dat BRUZZ kon inkijken en dat in februari al werd overgemaakt aan het parket van Brussel.
De audit werd een jaar geleden besteld door Brussel Huisvesting na ernstige zorgen over de boekhouding en het beheer bij AISSJ. In het verslag wordt meteen duidelijk dat de fraude jarenlang is kunnen doorgaan voordat er écht aan de alarmbel is getrokken. Een eerste melding over mogelijk machtsmisbruik kwam er al in 2019 in La Dernière Heure , destijds over woningen die op vraag van toenmalig huisvestingsschepen Philippe Boïketé (PS) zouden zijn toegewezen. Maar volgens huidig staatssecretaris voor Huisvesting Karine Lalieux (PS) was er toen te weinig bewijsmateriaal en werd de klacht geseponeerd. De bal ging pas echt aan het rollen na een nieuwe, anonieme melding bij Brussel Huisvesting in 2024. Na een financiële audit bestelde die administratie vorig jaar uiteindelijk een forensische audit om ernstige gebreken en eventueel gerechtelijke inbreuken vast te stellen.
Dat is ook gebeurd: het Brussels Gewest stelde zich burgerlijke partij in het gerechtelijk onderzoek dat sinds februari aan de gang is. Ondanks het faillissement lopen verschillende ex-medewerkers van AISSJ dus wel nog kans op vervolging. Het parket van Brussel wil daar voorlopig geen details over kwijt, maar bevestigt het lopende onderzoek.
Valse bewijsstukken
Onze redactie kon het auditverslag via andere wegen inkijken. Dat verslag spreekt over een “algemeen falend systeem van toewijzingen” van sociale huurwoningen bij AISSJ en een “actieve betrokkenheid van personeelsleden bij de creatie van frauduleuze documenten”. Zowel bij het toewijzen van eerste huurwoningen als bij verhuizingen van bestaande huurders naar een andere woning, is veelvuldig sprake van fraude of schriftvervalsing.
Zeker bij de zogenoemde ‘eerste toewijzingen’ voor nieuwe huurders is de fraude aanzienlijk. Van de 181 onderzochte dossiers is daar, over een periode van 18 jaar, in 94 gevallen fraude vastgesteld en in 44 gevallen vermoedelijke fraude. Nog eens 24 dossiers zijn geklasseerd als onrechtmatig, bijvoorbeeld omdat de nodige bewijsstukken ontbraken om een kandidaat-huurder voorrang te verlenen. Dat is samen 86 procent of bijna negen op de tien dossiers.
9 op de 10
Bij 181 onderzochte dossiers voor een eerste toewijzing is
Dat is samen 86 procent of bijna negen op de tien dossiers.
Het gaat hier deels om gerichte steekproeven, wat meteen wil zeggen dat het aantal inbreuken in werkelijkheid hoger kan liggen. De auditeurs werken met zulke steekproeven omdat het aantal inschrijvingen bij AISSJ niet helemaal strookte met de bekende wachtlijst.
Een sociaalverhuurkantoor kent wettelijk alleen huurwoningen toe aan kandidaten op een wachtlijst, die aan welbepaalde inkomenscriteria moeten voldoen. Wie zich eerst inschreef op die lijst, krijgt in principe voorrang op latere kandidaten. Wel geldt een puntensysteem voor mensen in bijzonder precaire situaties, zoals dakloosheid, dreigende uithuiszetting, alleenstaande moeders, 65-plussers of personen met een handicap. Wie meer van die criteria afvinkt, krijgt meer punten en springt enkele plaatsen hoger op de wachtlijst. Daarnaast kunnen partnerorganisaties zoals het OCMW nog eigen afwijkingen toelaten.
Uit de audit blijkt dat precies met die criteria is gesjoemeld bij AISSJ om bepaalde kandidaat-huurders voorrang te geven op hun concurrenten. Zo werd bij de inschrijving van de vermelde oma een ouder inschrijvingsdocument gekopieerd om meer anciënniteitspunten op de wachtlijst te verzamelen. Een andere medewerkster kreeg een eigen appartement toegewezen door de directeur. Aan de auditeurs verklaarde zij dat ze vier punten van hem ‘cadeau’ had gekregen.
Er zijn ook attesten van handicap of dakloosheid vervalst, en in één geval zelfs een attest van Brussel Huisvesting. Alles samen zijn zeker 54 bewijsstukken volgens de audit vervalst. Andere dossiers zijn dan weer verdwenen of geschrapt van de wachtlijst. De auditeurs spreken over “selectieve uitsluiting” van concurrenten. Die werden bijvoorbeeld niet uitgenodigd voor een bezoek aan een huurwoning of na zo’n bezoek niet meer gecontacteerd. Eén medewerkster werd zelfs betrapt toen zij huurgelden van andere huurders overschreef naar haar eigen huurrekening of die van haar familie. Zo leek het alsof die – sowieso al kwetsbare – huurders met huurachterstal kampten, en daardoor uit hun woning gezet konden worden. Eén persoon raakte zo liefst vijftig dagen dakloos.
Vriendjespolitiek
Wie dan wel een woning kreeg? Al te vaak een personeelslid zélf of iemand uit diens entourage. Dat gebeurde volgens de audit minstens 39 keer over een periode van achttien jaar (2008-2025). De beginjaren van AISSJ zijn zelfs niet onderzocht omdat alle inschrijvingen tot 2008 met pen en papier gebeurden en niet volledig zijn overgeheveld naar het digitale systeem.
Tussen 2008 en 2018, toen de controle op de toewijzing van huurwoningen slechts informeel door de directie gebeurde, gingen minstens elf huurwoningen naar (oud-)medewerkers van AISSJ. In negen andere gevallen gingen de woningen naar hun familieleden. Na 2018 – toen er door herstructurering eigenlijk al meer toezicht was beloofd – gebeurde dat nog eens minstens acht keer.
Daarnaast zijn ook verhuurders beloond: in zeker vijf gevallen konden die private eigenaars hun eigen woning met voorrang verhuren aan een familielid. Dat familielid kreeg via AISSJ dus een sociale huurprijs, maar hun verhuurder nog altijd een Brusselse subsidie én renovatiesteun. Nog eens zes vrouwen kregen een woning na direct akkoord van de directeur.
“Dat wijst op een actieve betrokkenheid van personeelsleden bij de creatie van frauduleuze documenten.” Uit het auditverslag
Een directiewissel bracht amper beterschap in de werkcultuur. Zelfs de invoering van een formeel ‘toewijzingscomité’ in 2019 heeft de fraude niet verminderd, integendeel. Dat comité was “samengesteld uit een voorzitter en een ondervoorzitter, bijgestaan door de directeur en de gedelegeerd bestuurder van het SVK, plus een onafhankelijk lid dat door de regering wordt aangewezen”, zei ex-staatssecretaris voor Huisvesting Nawal Ben Hamou in 2020 in het parlement. Huidig staatssecretaris Lalieux moet daarentegen toegeven dat er “nooit een regeringscommissaris is afgevaardigd” in de raad van bestuur of toewijzingscommissie van AISSJ.
En zelfs als die er was geweest, was het wellicht een maat voor niets: de toewijzingscommissie kreeg een nieuw dossier in 92 procent van de gevallen maar te lezen op het moment dat de huur al van start was gegaan, zo meldt de audit. Zelfs onder toezicht van de nieuwe commissie zijn nog zeker 36 dossiers vervalst.
Nog een twintigtal huurders
Hoe dat alles zo lang onder de radar kon blijven, is nu voer voor het gerechtelijk onderzoek. Hoewel de eerste klachten rond onrechtmatige toewijzing al in 2019 naar buiten kwamen, is het waarschijnlijk dat er nog altijd mensen uit de kring van de betrokkenen in een sociale woning verblijven. Volgens het auditrapport woonden bij het verschijnen van het verslag in februari nog altijd vier ex-medewerkers van het kantoor in een sociale woning. Dat gold ook voor twaalf familieleden, vier familieleden van verhuurders en één vrouw die onrechtmatig zo’n woning zou hebben verkregen van de oud-directeur. De directeur in kwestie reageert bij BRUZZ dat hij “niets te zeggen heeft” over de audit.
| Sinds het faillissement van AISSJ zijn 125 van de 230 huurwoningen overgenomen door andere Brusselse SVK's.
Of er nu, vier maanden later, nog altijd huurders onrechtmatig gebruikmaken van zo’n sociale woning, is onduidelijk: sinds het faillissement van AISSJ valt een deel van hun 230 woningen onder het beheer van de openbare vastgoedmaatschappij HBM 1210, waar geen aanwijzingen zijn van slecht bestuur. 125 huurwoningen zijn overgenomen door de andere Brusselse SVK’s. De Brusselse federatie van SVK’s zegt dat ze nog geen woonoplossing vonden voor een dertigtal gezinnen. “Mogelijk hebben zij via een andere weg een oplossing gevonden, maar dat kunnen wij niet bevestigen”, zegt coördinatrice Laurence Libon.
Diezelfde federatie wil niet uitweiden over de controle op hun leden. “Wij hebben geen voogdijfunctie en zijn louter de beroepsfederatie voor sociaalverhuurkantoren. Wij beschikken dus alleen over de informatie die de kantoren ons zélf bezorgen”, zegt Libon. “Het toezicht gebeurt door Brussel Huisvesting.” Alleen ziet die gewestadministratie enkel toe op de Brusselse subsidiestromen aan SVK’s, via een jaarlijkse controle op hun rekeningen. Het dagelijks beheer moet gecontroleerd worden door de raden van bestuur bij elk autonoom verhuurkantoor. Zo mist het Gewest hier wettelijke controle-instrumenten, die voor openbare vastgoedmaatschappijen zoals de Anderlechtse Haard wél formeel bestaan. “Maar wij hebben geen indicaties dat dergelijke fraudegevallen zich in andere SVK’s van Brussel hebben voorgedaan”, benadrukt de administratie Brussel Huisvesting.
Net in Sint-Joost was de bestuursraad van AISSJ erg gelinkt aan het gemeentebestuur. Tien jaar lang was Christian Boïketé er voorzitter van de raad van bestuur: broer van toenmalig schepen van Huisvesting Philippe Boïketé (PS) en zelf kabinetschef van burgemeester Emir Kir (LB, maar tot 2020 lid van PS) tot 2023. Na zijn ontslag nam Luc Frémal (LB) het stokje over als voorzitter. Hij is tevens OCMW-voorzitter in Sint-Joost-ten-Node en partijgenoot van Emir Kir.
“Er hing een omerta over de hele structuur. Ik was als bestuurder slechts op de hoogte van één situatie van fraude. Daarna hebben wij de betrokken medewerkster ontslagen.” Luc Frémal (LB) Gedelegeerd bestuurder bij AISSJ
Beide oud-voorzitters willen weinig kwijt over hun tijd bij AISSJ. Christian Boïketé noemt “geruchten nog geen bewijsstuk”. “Ik moest blindvaren. Ik werkte niet bij dat kantoor en mijn eigen administratie verzweeg dingen voor mij. Het was een kantoor waarover veel geruchten de ronde deden, maar een gerucht is nog geen bewijsstuk”, zegt Boïketé vandaag. “Ik heb spijt dat ik ooit de rol van gedelegeerd bestuurder heb aanvaard. Ik zal dat niet meer doen, ik was er niet geschikt voor.”
Zijn broer Philippe Boïketé (PS), vandaag oppositielid in Sint-Joost en tien jaar lang schepen van Huisvesting, wenste niet te reageren. Gedelegeerd bestuurder en OCMW-voorzitter Luc Frémal (LB) zegt de gemeente “volledig ter beschikking staat van het parket”. “Er hing een omerta over de hele structuur en ik was als bestuurder slechts op de hoogte van één situatie van fraude. Daarna hebben wij de betrokken medewerkster ontslagen”, zegt Frémal over een geval uit 2023. “Verder kreeg ik nog geen inzage in de audit. Alle toewijzingen vanuit het OCMW zijn volgens de correcte procedures verlopen.”
Huidig schepen Mohammed Jabour (LB) en burgemeester Kir, beiden lid van de bestuursraad tot het faillissement, konden nog niet reageren.
Hoeveel publiek geld heeft het wanbeheer bij AISSJ de burger gekost?
Naast grootschalige fraude was in het sociale verhuurkantoor AISSJ sprake van financieel wanbeheer. De boekhouding gebeurde lange tijd zonder expert en vaak in cash, waarbij zelfs huurgelden en waarborgen gestolen zijn. Ondanks alle alarmbellen staken de gemeente en het OCMW van Sint-Joost het kantoor herhaaldelijk geld toe. Zo was er in 2017 een eenmalige kapitaalinjectie van 150.000 euro en werd toen ook een eerdere lening van 200.000 euro kwijtgescholden.
Volgens de jaarrekeningen van AISSJ ontstond het grootste deel van de schulden echter in de laatste vijf jaar, vooral door langdurige huurachterstal en het rijkelijk laat innen van kostenafrekeningen. Eind 2023 liepen de schulden boven de 580.000 euro uit. Daar kwam in 2024 nog een stevige som aan gerechtskosten en schadevergoedingen bij, omdat een verhuurder met meerdere woningen AISSJ voor de rechter had gedaagd. Net in die periode vertrok de directeur met langdurig ziekteverlof, om niet meer terug te keren.
Toch keurde Sint-Joost-ten-Node in 2023 nog 30.000 euro aan gemeentelijke subsidies goed voor AISSJ. In 2024 gebeurde dat opnieuw voor 50.000 euro. Daarnaast was er indirecte hulp, zoals het aanleveren van een boekhoudkundige van de gemeente en van een kantoorlokaal. Het OCMW van Sint-Joost stelde AISSJ dan weer een gratis maatschappelijk werker ter beschikking.
In 2024 betaalde datzelfde OCMW bovendien voor 48.548 euro aan huurachterstal uit aan dertien huurders. Opvallend: liefst 21.240 euro daarvan is aan drie huurders uitbetaald in de laatste drie weken voor de lokale verkiezingen. De OCMW-voorzitter was toen ook de voorzitter van AISSJ en stond op de kieslijst van burgemeester Emir Kir (LB).
Vanwege Brussel Huisvesting ontving AISSJ bovendien gewestelijke subsidies voor sociale huur. In 2023 ging het om grofweg 905.000 euro aan Brussels belastinggeld, in 2024 om 897.000 euro en vorig jaar nog 823.000 euro. Het is niet duidelijk welk deel daarvan door fraude bij onterechte begunstigden is terechtgekomen.
Fijn dat je wil reageren. Wie reageert, gaat akkoord met onze huisregels . Hoe reageren via Disqus? Een woordje uitleg .