# Nieuwe telling bewijst: sociale woningbouw stokt al twintig jaar in Brussel

In de Anderlechtse wijk Het Rad is meer dan de helft van de sociale woningen aan particulieren verkocht.(archiefbeeld)

Dure grond, plaatsgebrek en burgerprotest: de bouw van nieuwe sociale woningen in Brussel gaat een pak trager dan twintig jaar geleden was gepland. Dat blijkt uit een nieuw rapport van perspective.brussels. In 2025 telde het hele gewest net geen 80.000 woningen van sociale aard. “Ik raad de regering aan om haar gronden niet te verkopen. Over tien jaar is alles nóg duurder”, zegt referent Huisvesting Yves Van de Casteele.

Yves Van de Casteele werd in 2016 aangesteld als referent voor de Huisvesting bij de Brusselse administratie perspective.brussels. Tien jaar later heeft hij acht jaarrapporten geschreven met de telling van alle woningen van sociale aard in Brussel. En telkens moet hij vaststellen: nieuwe sociale woningen bouwen, gaat traag, terwijl de wachtlijst voor zo’n woningen snel groeit. Vandaag staan op die lijst al meer dan 60.000 gezinnen. “Anderhalf keer meer dan het woningaanbod”, zegt hij.

Van de Casteele telt dan wel alleen de 41.397 sociale woningen van het Gewest mee. Opgeteld met de woningen die gemeenten of OCMW’s zelf hebben gebouwd (6.800), sociale woningen op de private huurmarkt (7.977), huurtoelagen (11.522) en allerhande leningen via het Woningfonds of Citydev, komt hij uit bij 79.641 woningen van sociale aard in Brussel. Dat is 13 procent van het totale woningbestand. De werkelijke doelstelling ligt op 15 procent.

Alleen, benadrukt de referent, “zijn de publieke woningen de enigen die de huurprijs rechtstreeks aan iemands inkomen linken.” Een huurtoelage helpt de huurprijzen op de privémarkt namelijk niet omlaag.

"Publieke woningen van het Gewest zijn de enigen die de huurprijs rechtstreeks aan iemands inkomen linken." Yves Van de Casteele Referent Huisvesting bij perspective.brussels

Net daarom was het twintig jaar lang de Brusselse ambitie om méér van dat soort publieke woningen te bouwen. Van de Casteele werd zelfs aangesteld om de voortgang van de huisvestingplannen op te volgen. “Helaas is nog altijd maar de helft van de woningen uit de twee grote plannen gerealiseerd”, zo moet hij nu optekenen in zijn achtste monitoring van de publieke woningen.

434 woningen per jaar

Ter illustratie, het Gewestelijk Huisvestingsplan (GHP) uit 2004 had 5.000 woningen voor ogen. Twintig jaar later zijn daar 3.290 woningen van gebouwd. Een klein deel ligt nog op de tekentafel, nog eens 393 woningen zijn in aanbouw. Vooral bij middelgrote woningen loopt de nieuwbouw stroef, leert de analyse.

Dat bleek opnieuw bij een volgend plan uit 2013, Alliantie Wonen (AW). Dat voorzag in 6.720 nieuwe woningen in Brussel, inclusief sleutel-op-de-deuraankopen in private nieuwbouwprojecten. Ruim tien jaar later staat de teller daar op 2.599 afgewerkte woningen, ofwel 39 procent van de doelstelling. Nog eens 1.887 woningen zijn wel degelijk in aanbouw, een ander deel wacht op de juiste vergunning.

6.951 sociale woningen

zijn tussen 2009 en 2025 gebouwd in Brussel. Tegen eind 2026 zullen dat er 8.000 zijn.

Alles samen zijn de voorbije zestien jaar, als deel van deze twee plannen, 6.951 nieuwe openbare woningen gebouwd in Brussel. Dat zijn er gemiddeld 434 per jaar, met pieken in 2019 en 2021. Normaal gezien overschrijden we dit jaar de kaap van 8.000 nieuwe woningen. “Daarna bereiken we helaas een stand-still in de nieuwbouw van sociale woningen, en dat vinden wij zeer jammer”, reageert Werner Van Mieghem van de Brusselse Bond voor het Recht op Wonen (BBRoW). “De regering heeft 400 miljoen euro vrijgemaakt om duizend nieuwe woningen voorzien, maar dat gaat louter om de afwerking van plannen die al tien tot vijftien jaar bestaan. Er zijn geen alternatieven voorzien.”

De doelstelling van 15 procent woningen met een sociaal karakter op de hele markt is zo nog veraf: daarvoor missen we nog 11.732 woonoplossingen, erkent perspective.brussels in het rapport. En tel je de huurtoelagen niet mee – die slechts als tussenoplossing dienen voor mensen op de wachtlijst – dan mag je dat aantal nog verdubbelen.

De vorige en huidige Brusselse regering heeft bewust ingezet op deze huurtoelagen. “Vorig staatssecretaris voor Huisvesting Nawal Ben Hamou wilde 10.000 gezinnen aan een woonoplossing helpen. Dat haar dat is gelukt, komt vooral omdat zij de huurtoelagen een boost heeft gegeven”, zegt Van de Casteele. Hij werkte tot 2016 een tijd als raadgever voor oud-minister Céline Fremault (Les Engagés), Ben Hamou's voorgangster.

Dure grond

Bovendien hinken de gemeenten in het zuiden en oosten van Brussel fel achterop. “De meeste nieuwe sociale woningen bevinden zich in het westen en noorden van Brussel, waar natuurlijk ook de vraag groter is”, zegt Yves Van de Casteele. In Anderlecht, Molenbeek, Sint-Joost-ten-Node – en via haar tuinwijken uitzonderlijk Watermaal-Bosvoorde – heeft tot een vijfde van alle woningen een sociaal karakter. Ook Evere, Ganshoren, Sint-Agatha-Berchem en Brussel-Stad behalen de beoogde vijftien procent. In elk van deze gemeenten ligt ook het aandeel huurders met een huurtoelage gemiddeld hoger.

| De tuinwijken Le Logis en Floréal vormen een zeldzaam aanbod aan sociale woningen in het zuidoosten van Brussel.

In Sint-Pieters-Woluwe heeft daarentegen maar 5,43 procent van alle woningen een ‘sociaal karakter’, hetzij als sociale woning, gemeentelijke woning of als gesubsidieerde koop- of huurwoning. Elsene (6,10 procent), Ukkel (6,20 procent) en Oudergem (6,86 procent) volgen op gepaste voet. Op wijkniveau is het verschil nog groter: in 28 wijken, zowat allemaal in het zuidoosten van Brussel, kan je minder dan drie procent van de woningen sociaal noemen.

“Het is duidelijk dat Brussel er niet in slaagt om haar sociale woningen gelijk te spreiden”, zegt Van de Casteele. “Dat is een wens, maar geen verplichting. Ik kreeg mijn functie in een periode waarin grote bouwprojecten, zoals Witte Vrouwen in Sint-Pieters-Woluwe en Kwartelveld in Watermaal-Bosvoorde, vastliepen door burgerprotest en politieke tegenwind. Die woonwijken zijn er vandaag nog niet.”

5,43 procent

van de woningen in Sint-Pieters-Woluwe is sociaal te noemen. In Anderlecht is dat 20,5 procent.

Het aansnijden van groene ruimte ligt bij buurtbewoners vaak gevoelig, zegt hij, al weegt in het zuidoosten van Brussel vooral de grondprijs door. “Zelfs wanneer het Brussels Gewest sleutel-op-de-deurwoningen zoekt op de privémarkt, koopt men die vooral in Molenbeek, Anderlecht en Brussel-Stad. Het oosten is gewoon te duur.”

Maar volgens Werner Van Mieghem zijn er wel degelijk drukkingsmiddelen, zoals een verhoging van de stedenbouwkundige lasten in gemeenten met een te klein aandeel aan sociale woningen. “Dat lag op tafel bij de vorige regering, maar is niet opnieuw opgepikt door de nieuwe ploeg. Voor de sites Witte Vrouwen en Kwartelveld gaat het twee keer om terreinen die nu al in handen zijn van het Gewest”, benadrukt hij. “De laatste plannen lijken daar op een compromis, maar eigenlijk zijn ze een toegift: het totale aantal sociale woningen op beide sites is gezakt, in het voordeel van landbouwgrond en koopwoningen.”

Verkoop gepland

In dichtbevolkte wijken stokt de nieuwbouw dan weer door een gebrek aan vrije, publieke terreinen. Is het dan niet beter om in te zetten op renovatie van lege huizen of zelfs kantoren? “Zeker, maar met ongeveer 5.000 leegstaande woningen en 2.000 potentiële woningen in oude kantoren, komen we er nog niet”, vindt referent Van de Casteele.

Hij maakt zich dan ook zorgen over de Brusselse plannen om een deel van het eigen woningbestand te verkopen. Dat staat in het regeerakkoord en moet de begroting op orde helpen krijgen. “Ik begrijp de budgettaire nood, maar elke woning die je vandaag verkoopt, is over tien à twintig jaar nóg duurder om terug te kopen”, zegt hij. “Ik raad dus aan om de gronden niet mee te verkopen, maar te behouden via een langlopende erfpacht. Zo heb je over vijftig jaar alsnog de grondrechten in handen.”

Een boodschap die de Brusselse woonbond helemaal onderschrijft. “Wij vrezen dat deze legislatuur nog maar het begin zal zijn. Hoe wil je in godsnaam de wooncrisis bezweren als je een deel van je woningpark te koop zet?”

Fijn dat je wil reageren. Wie reageert, gaat akkoord met onze huisregels . Hoe reageren via Disqus? Een woordje uitleg .